Jak długo może trwać blokada rachunku bankowego i kiedy powinna zostać uchylona?

Blokada rachunku bankowego – jak długo może trwać i kiedy powinna zostać uchylona? To jedno z kluczowych pytań dla przedsiębiorcy, zarządu spółki, działu finansowego oraz osoby fizycznej, która traci dostęp do środków. Czas blokady decyduje o płynności, możliwości zapłaty podatków, wynagrodzeń, rat kredytowych, zobowiązań wobec kontrahentów oraz o ryzyku odpowiedzialności zarządu. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Od czego zależy czas trwania blokady rachunku bankowego?

Czas blokady rachunku nie jest jednolity, ponieważ zależy od podstawy prawnej, organu lub instytucji, która doprowadziła do zablokowania środków, oraz od celu blokady. Inne terminy obowiązują przy blokadzie STIR, inne przy blokadzie GIIF, a jeszcze inne przy zabezpieczeniu w postępowaniu karnym lub egzekucji.

Fakt prawny: blokada rachunku powinna mieć konkretną podstawę prawną. Jeżeli klient nie zna przyczyny blokady, pierwszym krokiem powinno być ustalenie, czy działa bank, Szef KAS, GIIF, prokurator, sąd, komornik, organ egzekucyjny czy inny uprawniony podmiot.

W praktyce należy odróżnić kilka najczęstszych scenariuszy blokady rachunku:

• blokadę STIR stosowaną przez Szefa KAS na podstawie Ordynacji podatkowej,
• wstrzymanie transakcji lub blokadę rachunku przez GIIF w reżimie AML,
• blokadę lub zabezpieczenie majątkowe w postępowaniu karnym albo karnym skarbowym,
• blokadę bankową wynikającą z obowiązków compliance i przeciwdziałania praniu pieniędzy,
• zajęcie rachunku w egzekucji sądowej lub administracyjnej.

Znaczenie ma także treść dokumentu, który stoi za blokadą. Warto sprawdzić, jak oznaczono rachunek, jaka kwota została objęta blokadą, jaki wskazano okres i czy pouczenie przewiduje środek zaskarżenia. Pomocne może być omówienie, jak czytać postanowienie o blokadzie konta bankowego.

Blokada STIR – maksymalnie 72 godziny i przedłużenie do 3 miesięcy

Blokada STIR dotyczy rachunku podmiotu kwalifikowanego, przede wszystkim przedsiębiorcy, jeżeli Szef KAS uzna, że rachunek może być wykorzystywany do wyłudzeń skarbowych. Podstawą jest Ordynacja podatkowa, w szczególności przepisy działu IIIB dotyczące przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych [1].

Fakt prawny: Szef KAS może żądać blokady rachunku na okres nie dłuższy niż 72 godziny. Następnie blokada może zostać przedłużona na czas oznaczony, nie dłuższy niż 3 miesiące.

Dla firmy istotne są trzy elementy oceny blokady STIR:

• czy decyzja o blokadzie wskazuje realne ryzyko wyłudzenia skarbowego,
• czy blokada obejmuje wyłącznie niezbędny zakres środków,
• czy organ uzasadnił potrzebę przedłużenia blokady ponad 72 godziny.

Opinia biznesowa: w blokadzie STIR najgroźniejszy jest nie tylko sam okres 3 miesięcy, ale pierwsze dni po blokadzie. To wtedy powstają zaległości płatnicze, kontrahenci tracą zaufanie, a zarząd musi wykazać, że działał racjonalnie i zabezpieczał interes spółki.

Od przedłużenia blokady STIR co do zasady można dochodzić kontroli sądowo-administracyjnej. Więcej praktycznych informacji zawiera artykuł o tym, jak wygląda skarga na blokadę STIR do WSA.

Blokada GIIF i AML – 96 godzin oraz możliwe przedłużenie przez prokuratora

W reżimie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu instytucja obowiązana, w tym bank, może przekazać informacje do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. W określonych przypadkach instytucja obowiązana może też czasowo wstrzymać transakcję albo zablokować rachunek na zasadach przewidzianych w ustawie AML. GIIF może zażądać wstrzymania transakcji albo blokady rachunku, jeżeli zachodzą przesłanki z ustawy AML z 1 marca 2018 r. [2].

Fakt prawny: GIIF może wstrzymać transakcję lub zablokować rachunek na okres nie dłuższy niż 96 godzin. Następnie prokurator może postanowić o dalszym wstrzymaniu transakcji albo blokadzie rachunku na czas oznaczony, nie dłuższy niż 6 miesięcy, liczony zgodnie z przepisami ustawy AML.

W praktyce przedsiębiorca powinien szybko ustalić następujące kwestie:

• czy blokada wynika z działania GIIF, banku czy prokuratora,
• czy okres 96 godzin już upłynął,
• czy doręczono postanowienie prokuratora o dalszej blokadzie,
• czy zablokowane środki są powiązane z transakcją wskazaną przez organ,
• czy możliwe jest wykazanie legalnego pochodzenia środków i gospodarczego sensu transakcji.

Jeżeli blokada przechodzi z etapu GIIF na etap prokuratorski, zmienia się charakter sprawy. Niezbędna staje się analiza postanowienia, materiału wskazanego przez organ i terminu na zaskarżenie. Szerzej ten mechanizm opisuje artykuł o wstrzymywaniu transakcji i blokowaniu rachunków przez GIIF.

Blokada rachunku przez prokuratora, sąd lub w postępowaniu karnym

Blokada rachunku może być także skutkiem postępowania karnego lub karnego skarbowego. W takich sprawach środki mogą zostać objęte zabezpieczeniem majątkowym, zatrzymaniem jako dowód albo inną czynnością procesową, zależnie od stanu faktycznego i kwalifikacji prawnej. Podstawowe znaczenie mają przepisy Kodeksu postępowania karnego [3].

Fakt prawny: na postanowienie dotyczące blokady lub zabezpieczenia w sprawie karnej, jeżeli ustawa przewiduje zażalenie, termin na jego wniesienie wynosi co do zasady 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a gdy podlega ono doręczeniu – od doręczenia. Termin zawsze należy weryfikować według pouczenia.

Blokada w postępowaniu karnym powinna zostać uchylona albo ograniczona, jeżeli odpadają jej podstawy. Typowe argumenty wymagające oceny to:

• brak związku środków z zarzucanym czynem,
• nieproporcjonalna wysokość blokady wobec możliwej szkody lub grożących sankcji,
• blokada środków należących do podmiotu trzeciego,
• brak ryzyka usunięcia lub ukrycia majątku,
• istnienie mniej dolegliwego sposobu zabezpieczenia.

Dla spółki szczególnie ważne jest udokumentowanie źródła środków, struktury rozliczeń, rzeczywistego wykonania usług lub dostaw oraz zachowania należytej staranności. Samo twierdzenie, że blokada utrudnia działalność, zwykle nie wystarczy. Potrzebne są dokumenty księgowe, umowy, faktury, potwierdzenia dostaw, korespondencja i dowody płatności.

Kiedy blokada rachunku powinna zostać uchylona lub ograniczona?

Blokada nie powinna trwać dłużej, niż jest to konieczne dla realizacji celu wskazanego w przepisach. Jeżeli organ lub bank nie może już wykazać podstaw do dalszego zamrożenia środków, powinno dojść do uchylenia blokady albo jej ograniczenia do niezbędnej kwoty.

Najczęściej podstawą wniosku o uchylenie lub ograniczenie blokady są następujące okoliczności:

• upływ maksymalnego okresu blokady wynikającego z właściwych przepisów,
• brak przedłużenia blokady w wymaganej formie,
• niewystarczające lub lakoniczne uzasadnienie organu,
• brak związku rachunku z podejrzanymi transakcjami,
• zablokowanie środków koniecznych do zapłaty podatków, składek ZUS, wynagrodzeń lub kosztów bieżącej działalności,
• zmiana okoliczności po stronie klienta, na przykład przedstawienie dokumentów potwierdzających legalne źródło środków.

Opinia biznesowa: nawet jeżeli pełne uchylenie blokady jest na danym etapie nierealne, warto rozważyć wniosek o jej ograniczenie. Dla przedsiębiorcy częściowy dostęp do rachunku może oznaczać utrzymanie miejsc pracy, uniknięcie wypowiedzenia kluczowych umów i ograniczenie ryzyka niewypłacalności.

Praktyczne omówienie okresów blokad znajduje się także w tekście na jaki maksymalny okres może być stosowana blokada rachunku bankowego.

Jakie działania podjąć, gdy blokada rachunku trwa zbyt długo?

Reakcja powinna być szybka, uporządkowana i udokumentowana. Brak działania może zostać odczytany przez organ lub bank jako brak potrzeby pilnego dostępu do środków, a przez kontrahentów jako sygnał pogorszenia sytuacji finansowej.

W pierwszych dniach po blokadzie warto wykonać następujące kroki:

1) ustalić podstawę blokady i podmiot odpowiedzialny za jej zastosowanie,

2) uzyskać kopię postanowienia, zawiadomienia, pisma banku lub informacji o zajęciu,

3) sprawdzić terminy na zażalenie, skargę do WSA, reklamację lub inny środek prawny,

4) zabezpieczyć dokumenty potwierdzające źródło środków i cel transakcji,

5) przygotować zestawienie płatności krytycznych dla działalności,

6) ocenić, czy możliwy jest wniosek o uchylenie, ograniczenie albo zwolnienie części środków.

W sprawach administracyjnych skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest co do zasady wnoszona w terminie 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia, za pośrednictwem organu, zgodnie z Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [4]. W sprawach bankowych lub compliance może mieć znaczenie reklamacja składana w trybie ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym [5].

Jeżeli blokada rachunku wpływa na działalność spółki, kancelaria Kopeć & Zaborowski może przeanalizować podstawę blokady, terminy i możliwe środki zaskarżenia, dlatego w sprawach wymagających szybkiej oceny dokumentów warto skontaktować się z nami.

FAQ – czas trwania blokady rachunku bankowego

Czy każda blokada rachunku ma ustawowy maksymalny termin?

Nie każda blokada działa według jednego terminu. STIR ma limity 72 godzin i do 3 miesięcy po przedłużeniu, GIIF 96 godzin, a następnie prokurator może zastosować dalszą blokadę do 6 miesięcy liczonych zgodnie z przepisami ustawy AML. W innych przypadkach czas zależy od podstawy prawnej, treści postanowienia i przebiegu postępowania.

Czy bank może samodzielnie blokować rachunek?

Bank może ograniczyć dostęp do rachunku w określonych sytuacjach wynikających z prawa bankowego, przepisów AML, regulaminu oraz obowiązków bezpieczeństwa. Taka blokada powinna mieć podstawę i nie może być dowolna. Klient może żądać wyjaśnień w zakresie dopuszczalnym przez przepisy i złożyć reklamację.

Kiedy blokada rachunku STIR powinna zostać uchylona?

Blokada STIR powinna zostać uchylona, gdy upłynie ustawowy okres, gdy nie ma podstaw do jej przedłużenia albo gdy ryzyko wskazane przez Szefa KAS nie uzasadnia dalszego zamrożenia środków. Ocena zależy od dokumentów, uzasadnienia organu i sytuacji podatnika.

Czy można odzyskać dostęp do części środków z zablokowanego rachunku?

Tak, w wielu sprawach możliwe jest wnioskowanie o ograniczenie blokady albo zwolnienie części środków, zwłaszcza na płatności krytyczne, takie jak podatki, składki ZUS, wynagrodzenia lub zobowiązania niezbędne do utrzymania działalności. Skuteczność zależy od podstawy blokady i argumentacji.

Ile czasu jest na złożenie zażalenia na postanowienie o blokadzie?

W postępowaniu karnym termin na zażalenie, jeżeli jest ono dopuszczalne, wynosi co do zasady 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a gdy podlega ono doręczeniu – od doręczenia. Zawsze należy sprawdzić pouczenie, ponieważ to ono wskazuje właściwy tryb, organ i termin w konkretnej sprawie.

Czy przedłużająca się blokada może uzasadniać roszczenie odszkodowawcze?

Może, ale wymaga wykazania bezprawności działania, szkody i związku przyczynowego. W praktyce konieczne jest udokumentowanie utraconych korzyści, dodatkowych kosztów finansowania, kar umownych, wypowiedzianych kontraktów lub innych skutków blokady.

Bibliografia

[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności przepisy dotyczące STIR i blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego.

[2] Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, w szczególności przepisy o wstrzymaniu transakcji i blokadzie rachunku przez GIIF oraz prokuratora.

[3] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności przepisy o zabezpieczeniu majątkowym i zaskarżaniu postanowień.

[4] Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności przepisy o terminie i trybie wniesienia skargi do WSA.

[5] Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej.

[6] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.