Blokada wygasła, a bank nadal nie odblokował konta – ile czasu ma bank i jak wymusić odblokowanie?

Wygaśnięcie blokady rachunku nie zawsze oznacza, że przedsiębiorca od razu odzyska dostęp do środków. W praktyce zdarza się, że ustawowy termin już minął, prokurator lub sąd uchylił zabezpieczenie albo postępowanie zostało umorzone i wydano postanowienie o uchyleniu zabezpieczenia, lecz bank nadal utrzymuje ograniczenia. Dla firmy oznacza to ryzyko utraty płynności, opóźnień w płatnościach, niewykonania kontraktów oraz odpowiedzialności zarządu za brak reakcji.

Kluczowe jest ustalenie, czy bank nadal wykonuje obowiązek wynikający z przepisów lub postanowienia organu, czy też bez podstawy prawnej wstrzymuje dostęp do pieniędzy. Te sytuacje wymagają odmiennego działania.

Kiedy blokada rachunku wygasa z mocy prawa?

W wielu przypadkach ustanie blokady nie wymaga nowej decyzji banku. Bank powinien wykonać obowiązek wynikający bezpośrednio z upływu terminu wskazanego w ustawie albo z uchylenia decyzji organu.

W szczególności należy odróżnić następujące rodzaje blokad:

• blokadę zastosowaną przez bank na podstawie art. 106a Prawa bankowego – co do zasady na okres do 72 godzin, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie wykorzystywania działalności banku do celów wskazanych w tym przepisie; prokurator może następnie wydać postanowienie o blokadzie na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy;
• blokadę rachunku w systemie STIR, zarządzoną przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie art. 119zv Ordynacji podatkowej – zasadniczo do 72 godzin;
• przedłużenie blokady STIR do 3 miesięcy na podstawie art. 119zw Ordynacji podatkowej;
• zabezpieczenie majątkowe lub zajęcie środków w postępowaniu karnym, wykonywane na podstawie postanowienia prokuratora albo sądu;
• czasowe wstrzymanie transakcji lub blokadę stosowaną w związku z przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Jeżeli 72-godzinna blokada STIR nie została skutecznie przedłużona, traci podstawę z upływem ustawowego terminu. Podobnie po upływie maksymalnego okresu trzymiesięcznej blokady STIR bank nie może nadal ograniczać rachunku na tej samej podstawie. Więcej o granicach czasowych wyjaśnia materiał: jak długo może trwać blokada.

Fakt: przepisy o STIR określają maksymalny czas blokady. Po jego upływie bank nie ma podstawy do dalszego ograniczania dyspozycji przedsiębiorcy wyłącznie na podstawie tej blokady. Ustawa nie ustanawia jednak jednego, uniwersalnego terminu wyrażonego w godzinach, w którym każdy bank ma wykonać techniczne odblokowanie.

Ile czasu ma bank na wykonanie uchylenia blokady?

Gdy właściwy organ wydał i doręczył bankowi postanowienie o uchyleniu zabezpieczenia lub zajęcia, bank powinien wykonać je bez zbędnej zwłoki. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której prokurator uchylił wcześniejsze postanowienie albo sąd zmienił zakres zabezpieczenia. Samo umorzenie postępowania nie zawsze zastępuje formalne postanowienie o uchyleniu zabezpieczenia, choć w razie umorzenia postępowania zabezpieczenie powinno zostać uchylone.

W praktyce bank potrzebuje czasu na odebranie komunikatu z systemu, identyfikację rachunku i zdjęcie blokady w systemach operacyjnych. Nie powinno to jednak prowadzić do wielodniowego przetrzymywania środków, jeśli bank otrzymał jednoznaczną informację od właściwego organu i nie istnieje inna podstawa ograniczenia.

Przedsiębiorca powinien odróżnić dwie sytuacje:

1. blokada wygasła automatycznie z upływem terminu ustawowego – bank powinien przywrócić dostęp bez oczekiwania na wniosek klienta;
2. blokada została uchylona decyzją organu – bank powinien wykonać uchylenie po otrzymaniu postanowienia lub komunikatu przekazanego przez organ.

Jeżeli bank twierdzi, że oczekuje na dokument od prokuratury, urzędu skarbowego lub KAS, warto zwrócić się bezpośrednio do organu o potwierdzenie uchylenia. W zależności od postępowania może to być odpis postanowienia, informacja o braku przedłużenia blokady albo potwierdzenie wysłania dyspozycji do banku.

Jak uzyskać potwierdzenie uchylenia i przekazać je bankowi?

Dokument otrzymany od organu nie zawsze zastąpi formalne doręczenie bankowi, ale może istotnie przyspieszyć sprawę. Powinien zostać przekazany do banku kanałem umożliwiającym uzyskanie potwierdzenia odbioru, najlepiej przez bankowość elektroniczną, kanał elektroniczny wskazany przez bank do składania reklamacji lub korespondencję rejestrowaną.

W piśmie do banku warto wskazać następujące informacje:

• numer rachunku i dane posiadacza rachunku;
• rodzaj oraz datę rozpoczęcia blokady;
• podstawę jej wygaśnięcia lub uchylenia;
• datę wydania postanowienia przez organ;
• żądanie niezwłocznego przywrócenia pełnej funkcjonalności rachunku;
• żądanie pisemnego wskazania każdej odrębnej podstawy dalszych ograniczeń – w zakresie, w jakim ujawnienie tych informacji nie jest zakazane przez przepisy.

Istotne jest żądanie wskazania odrębnej podstawy. Bank nie może zasłaniać się ogólną „procedurą wewnętrzną”, jeżeli blokada organowa ustała. Wewnętrzna weryfikacja może uzasadniać określone działania tylko wtedy, gdy bank ma niezależną podstawę prawną lub umowną, np. obowiązki wynikające z ustawy AML. Bank może jednak nie być uprawniony do ujawnienia klientowi informacji objętych ustawowym zakazem ujawniania, w szczególności informacji dotyczących zawiadomienia Generalnego Inspektora Informacji Finansowej lub jego analizy.

Reklamacja, wezwanie i skarga na dalsze przetrzymywanie środków

Jeżeli bank nie odblokowuje rachunku mimo ustania podstawy prawnej, pierwszym krokiem powinna być reklamacja. Zgodnie z art. 6 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego bank co do zasady odpowiada w terminie 30 dni od dnia otrzymania reklamacji. W sprawie szczególnie skomplikowanej termin może zostać wydłużony maksymalnie do 60 dni, ale bank musi poinformować klienta o przyczynie opóźnienia, okolicznościach wymagających ustalenia oraz przewidywanym terminie odpowiedzi [3].

Skuteczna reklamacja powinna zawierać konkretne żądania:

• natychmiastowe odblokowanie rachunku;
• wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej dalszego ograniczenia – w zakresie dopuszczalnym przepisami;
• potwierdzenie daty, w której bank otrzymał informację o uchyleniu;
• wskazanie, czy blokada obejmuje cały rachunek, czy wyłącznie określone środki;
• zastrzeżenie roszczeń o odsetki i naprawienie szkody.

Praktyczne wskazówki dotyczące argumentacji zawiera opracowanie: reklamacja bezpodstawnej blokady.

Po bezskutecznej reklamacji zasadne może być wezwanie banku do wykonania zobowiązania wynikającego z umowy rachunku bankowego. Bank, jako dłużnik obowiązku umożliwienia dysponowania środkami zgodnie z umową rachunku bankowego, może odpowiadać za nienależyte wykonanie zobowiązania na zasadach określonych w art. 471 Kodeksu cywilnego, o ile nie wykaże okoliczności wyłączających odpowiedzialność.

Skarga do Komisji Nadzoru Finansowego może być narzędziem nadzorczym, ale co do zasady nie prowadzi do indywidualnego nakazania bankowi wypłaty środków. Z kolei interwencja Rzecznika Finansowego może być dostępna także dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych będących klientami podmiotów rynku finansowego. Zakres możliwej pomocy oraz dostępne postępowania zależą jednak od rodzaju sprawy i statusu klienta.

Odsetki i odszkodowanie za nieuzasadnione utrzymywanie blokady

Jeżeli bank bez podstawy prawnej nadal ograniczał dostęp do pieniędzy, przedsiębiorca może rozważyć dochodzenie roszczeń finansowych. Ich zasadność zależy od treści umowy, rodzaju blokady, daty otrzymania przez bank informacji o jej uchyleniu oraz realnie poniesionej szkody.

Potencjalne roszczenia mogą obejmować:

• odsetki za opóźnienie, na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego, jeżeli bank pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem wymagalnego świadczenia pieniężnego;
• odszkodowanie na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego, np. za koszty finansowania pomostowego, kary umowne lub utracony kontrakt;
• zwrot uzasadnionych kosztów pozostających w normalnym związku przyczynowym z naruszeniem obowiązków przez bank.

Fakt: sama niedogodność związana z brakiem dostępu do konta nie przesądza jeszcze o wysokości odszkodowania. Przedsiębiorca powinien zabezpieczyć dowody, w tym wezwania do zapłaty od kontrahentów, potwierdzenia odmowy realizacji przelewów, umowy kredytu pomostowego oraz korespondencję z bankiem. Szerzej temat omawia materiał: odszkodowanie od banku.

Dlaczego środki wracają na rachunek z opóźnieniem?

Opóźnienie może wynikać z rozbieżności między datą ustania blokady a technicznym zwolnieniem środków w systemach banku. Częstą przyczyną jest także nakładanie się kilku ograniczeń, np. blokady STIR, zajęcia egzekucyjnego oraz działań podejmowanych na podstawie przepisów AML. Dlatego komunikat o odblokowaniu nie zawsze oznacza, że wszystkie środki będą natychmiast dostępne.

Przedsiębiorca powinien zażądać od banku precyzyjnej odpowiedzi, czy istnieje jakakolwiek inna blokada – w zakresie, w jakim bank może udzielić takiej informacji. Pomocne jest również ustalenie, co oznacza blokada na koncie, ponieważ blokada środków i blokada całego rachunku mogą wywoływać inne skutki operacyjne.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach, w których dalsza blokada wpływa na wypłaty, realizację kontraktów lub odpowiedzialność członków zarządu, potrzebna jest szybka analiza dokumentów bankowych i decyzji organu. W takiej sytuacji Kopeć & Zaborowski może pomóc ocenić podstawę ograniczenia oraz dobrać działania procesowe, dlatego warto skontaktować się z nami.

FAQ: blokada wygasła, a bank nadal nie odblokował konta

Czy bank może utrzymywać blokadę po upływie 72 godzin?

Może to zrobić wyłącznie wtedy, gdy istnieje nowa lub odrębna podstawa prawna, np. skuteczne przedłużenie blokady STIR albo postanowienie prokuratora wydane na podstawie art. 106a Prawa bankowego. Sam upływ 72 godzin co do zasady kończy blokadę zastosowaną na ten okres.

Czy po upływie 3 miesięcy blokada STIR wygasa automatycznie?

Tak. Blokada STIR nie może przekroczyć maksymalnego okresu określonego w art. 119zw Ordynacji podatkowej. Po jego upływie bank nie powinien utrzymywać ograniczenia na tej samej podstawie.

Czy bank ma ustawowo 30 dni na odblokowanie konta?

Nie. Termin 30 dni dotyczy co do zasady odpowiedzi na reklamację, a nie wykonania technicznego odblokowania. Po ustaniu podstawy blokady bank powinien działać bez zbędnej zwłoki.

Co zrobić, gdy prokurator uchylił postanowienie, ale bank nie zwalnia środków?

Należy uzyskać odpis postanowienia lub potwierdzenie jego wydania, przekazać je bankowi oraz zażądać wskazania daty doręczenia bankowi decyzji organu. Równolegle warto złożyć reklamację i wezwanie do niezwłocznego wykonania obowiązku.

Czy wewnętrzna procedura AML banku uzasadnia dalszą blokadę?

Nie zawsze. Bank może realizować obowiązki wynikające z ustawy AML, ale ogólne powołanie się na procedurę wewnętrzną nie zastępuje podstawy ustawowej. Bank może równocześnie nie mieć prawa ujawnić klientowi szczegółów dotyczących czynności AML, jeżeli informacje te są objęte ustawowym zakazem ujawniania.

Czy spółka może złożyć wniosek do Rzecznika Finansowego?

Tak, ponieważ klientem podmiotu rynku finansowego może być również osoba prawna albo jednostka organizacyjna. Możliwość i zakres interwencji Rzecznika Finansowego zależą jednak od charakteru sprawy. Spółka powinna równolegle wykorzystać reklamację, wezwanie przedsądowe oraz – w razie potrzeby – drogę sądową.

Bibliografia

[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 119zv-119zw.

[2] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, w szczególności art. 106a.

[3] Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym, w szczególności art. 2 i art. 6-10.

[4] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 471, art. 481 i art. 725.

[5] Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, w szczególności art. 54 oraz art. 86-90.

[6] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 291-294.