Czy można zwolnić spod blokady rachunku bankowego środki na zapłatę podatków, składek ZUS czy wynagrodzeń?

Posiadacz rachunku bankowego objętego blokadą może wnosić o zwolnienie spod blokady rachunku bankowego określone środki na zapłatę zobowiązań, tj. zapłatę podatków czy składek ZUS. Jednak w jaki sposób się o to ubiegać? Koniecznie przeczytaj.

Zakres blokady rachunku

Blokada rachunku może obejmować zarówno tylko część środków zgromadzonych na rachunku, jak i całość zdeponowanych zasobów. W postanowieniu wydanym w przedmiocie blokady rachunku winien być określony zakres środków objętych blokadą.

W związku z blokadą uprawniony do rachunku nie może dysponować zablokowanymi środkami do czasu upływu terminu, do którego blokada została stosowana, upływu terminu do którego w świetle ustawy może być stosowana bądź uchylenia blokady przez organ ją stosujący przed upływem terminu, na który pierwotnie ją ustanowiono.

Dla posiadacza rachunku jego blokada wiąże się z daleko idącymi konsekwencjami, bo brak płynności finansowej wpływa nie tylko na możliwość korzystania ze środków płatniczych, prowadzenia działalności biznesowej, ale także uniemożliwia wywiązywanie się z podstawowych zobowiązań tj. zapłaty podatków czy zobowiązań wobec ZUS. W przypadku rachunków firm zatrudniających pracowników, blokada często uniemożliwia także wypłatę wynagrodzeń, a to już bezpośrednio ingeruje w uprawnienia osób niepowiązanych z przedmiotem sprawy i blokady. Są to nadzwyczajne okoliczności, które Organ inicjujący blokadę lub ją stosujący (prokuratura lub w trybie odwoławczym – sąd) po otrzymaniu wniosku czy zażalenia winien każdorazowo indywidualnie rozpatrzyć.

Chaos legislacyjny

Przepisy dotyczące blokady rachunku polskim prawodawstwie są rozproszone w kilku aktach prawnych. W zależności od okoliczności i podmiotu stosującego blokadę zastosowanie mają przepisy:

• Ustawa Prawo bankowe
• Ustawa o SKOK
• Ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym
• Ustawa o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (ustawa o AML
• Ordynacja podatkowa
• Kodeks postępowania karnego – w kwestiach nieuregulowanych w ww. ustawach z pkt 1-5

Niejednolitość przepisów rodzi wiele problemów praktycznych, a na potrzeby zmian legislacyjnych wskazują nie tylko przedsiębiorcy, którzy dotkliwie odczuwają niedoskonałość przepisów, ale również Rzecznik Praw Obywatelskich.

Głównym problemem podnoszonym przez RPO i przedsiębiorców jest m.in. nieprecyzyjne określenie przesłanek zastosowania instytucji blokady środków na rachunku, brak przesłanek uzasadniających przedłużenie stosowania blokady, brak wskazania celu blokady umożliwiającego ocenę adekwatności zastosowanej blokady, a także brak uwzględnienia podstawy prawnej co do możliwości zmiany (ograniczenia zakresu) lub uchylenia blokady w zależności od okoliczności, co godzi w zasadę proporcjonalności ujętą w Europejskim Konwencji Praw Człowieka (art. 1 Protokołu Nr 1 do EKPC), czyli aktu prawnego, którego Polska jest stroną i zobowiązała się przestrzegać.

W aspektach nieuregulowanych w ustawach szczególnych do blokady środków na rachunku stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 106a ust. 9 Ustawy Prawo Bankowe). Odesłanie to ma w szczególności dotyczyć regulacji dotyczących zabezpieczenia majątkowego, a zatem także do przepisu dotyczącego konieczności uchylenia zabezpieczenia w całości lub w części „jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których zostało ono zastosowane w określonym rozmiarze, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie choćby w części” (art. 291 § 4 k.p.k.).

! Powyższa regulacja, choć wprost odnosi się do innej instytucji prawa tj. zabezpieczenia majątkowego, stanowi podstawę złożenia wniosku i możliwości ubiegania się o uchylenie/modyfikację postanowienia wydanego w przedmiocie blokady rachunku.

Zobowiązania finansowe a blokada rachunku

W sytuacji, gdy na rachunku bankowym objętym blokadą znajdują się pieniądze niezbędne do zapłaty zobowiązań publicznoprawnych tj. np. podatki czy składki na ubezpieczenie, posiadacz rachunku może podjąć działania zmierzające do zwolnienia części środków. Tak samo jest w przypadku konieczności wypłaty wynagrodzenia pracownikom w przypadku nałożonej blokady konta.

Co zrobić aby te środki  zwolnić?

Krok 1 – zażalenie

Blokada dokonana z inicjatywy banku lub innego organu uprawnionego (np. szefa GIIF) ma charakter czasowy, a o jej przedłużeniu na dalszy czas oznaczony decyduje prokurator. Po doręczeniu postanowienia o blokadzie rachunku bankowego stronie (posiadaczowi rachunku) przysługuje zażalenie, które należy złożyć w terminie 7 dni  liczonego od momentu ogłoszenia lub doręczenia postanowienia. To właśnie w treści sporządzonego środka zaskarżenia należy zakwestionować nie tylko brak podstaw do zastosowania blokady, wskazując na prawidłowość przepływów finansowych, ale także wyszczególnić jakie następstwa i potencjalna szkoda wystąpi w związku z nałożoną blokadą. Właściwe uargumentowanie i udokumentowanie konieczności regulowania zobowiązań zwiększa szansę na skuteczność zażalenia i co najmniej ograniczenia przez sąd środków podlegających blokadzie, umożliwiając tym samym spłatę wymagalnych należności.

Krok 2 – wniosek

W przypadku niezłożenia zażalenia na postanowienie o blokadzie rachunku bądź nieuwzględnienia przez Sąd zażalenia, strona może ubiegać się o uchylenie/częściowe uchylenie blokady tj. wypłatę z rachunku określonej kwoty na pokrycie zobowiązań.

!  Aby Organ wniosek uwzględnił, pismo powinno zawierać bardzo konkretną argumentację znajdującą odzwierciedlenie w dokumentach (np. decyzje podatkowe, deklaracje ZUS). Nadto, dodatkowym argumentem przemawiającym za słusznością wniosku może być okoliczność co do braku innych środków pieniężnych na uregulowania zobowiązań.

Dodatkowo, we wniosku warto odnieść się do:

• obowiązku regulowania zobowiązań publicznoprawnych, czyli m.in. ZUS, podatków oraz konsekwencji związanych z uchyleniem się od niego w postaci choćby odsetek za zwłokę, egzekucji administracyjnej;
• interesu Skarbu Państwa – środki z zobowiązań publicznoprawnych zasilają budżet państwa, zatem zwolnienie środków na ich uregulowanie jest uzasadnione interesem publicznym;
• zasady proporcjonalności – blokada rachunku powinna być stosowana w sposób proporcjonalny, co oznacza, że nie powinna prowadzić do nadmiernego ograniczenia praw osoby, której dotyczy, w szczególności jeśli zachodzi ryzyko niewypłacalności wobec Skarbu Państwa.

Z uwagi na fakt, że brak wypłaty wynagrodzeń lub też zapłaty podatków i zobowiązań wobec ZUS może rodzić bardzo poważne konsekwencje należy działać najszybciej jak to możliwe i wskazane jest skorzystanie z pomocy prawników, którzy mają dużą wiedzę i doświadczenie w tym zakresie.