Czy można się odwołać od blokady rachunku bankowego?

Niezależnie od przyczyn jej zastosowania, blokada rachunku bankowego stanowi dolegliwość, która znacznie utrudnia lub nawet uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Przesłanki stosowania blokad są bardzo mgliste, zaś czas takiej blokady może wynieść nawet rok. Jak i do kogo należy się odwoływać od decyzji o blokadzie rachunku bankowego?

Blokada rachunku bankowego niejedno ma imię. W obecnym stanie prawnym istnieje możliwość by dokonać blokady rachunku bankowego na co najmniej 5 odmiennych sposobów. Ze względu na podmiot stosujący blokadę możemy wyróżnić ich następujące rodzaje:

1)      blokada dokonana przez bank lub bank spółdzielczy;

2)      blokada dokonana przez Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową (SKOK);

3)      blokada dokonana przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF);

4)      blokada dokonana przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF);

5)      blokada dokonana przez Prokuratora.

Powzięcie wiedzy na temat tego, kto dokonał blokady rachunku bankowego, stanowi pierwszy krok do tego, by w jakiś sposób zawalczyć z tą blokadą. Każdy bowiem ze wskazanych powyżej podmiotów dokonuje blokady rachunku bankowego na innej podstawie prawnej niż pozostali, co w praktyce oznacza przede wszystkim inne przesłanki do stosowania blokady.

! Warto pamiętać, że chociaż procedura odwoławcza jest niemalże identyczna w każdym z w/w przypadków, to sposób na merytoryczne zakwestionowanie samej blokady jest ściśle uzależniony od powodów jej zastosowania.

Blokada bankowa

Prawdopodobnie najczęściej stosowana blokada swoją podstawę prawną znajduje w przepisach ustawy Prawo Bankowe. Przepisy tej ustawy nakładają na banki szereg różnych obowiązków związanych z wykrywaniem i przeciwdziałaniem przestępczości o charakterze finansowym, w szczególności zaś praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Na potrzeby wykonywania tych zadań banki zostały wyposażone w potężne narzędzie, jakim jest możliwość dokonania samodzielnie blokady rachunku.

Bank ma prawo samodzielnie dokonać blokady rachunku bankowego w sytuacji powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że zgromadzone na rachunku bankowym środki, w całości lub w części pochodzą lub mają związek z przestępstwem skarbowym lub przestępstwem innym niż przestępstwo, o którym mowa w art. 165a (finansowanie terroryzmu) lub art. 299 (pranie pieniędzy) Kodeksu karnego (k.k.).

Powzięcie podejrzenia, że zostały popełnione te 2 wyszczególnione powyżej przestępstwa wiąże się bowiem z nieco inną procedurą. Przykładowo, jeżeli bank poweźmie podejrzenie, że rachunek bankowy, który prowadzi, służy gromadzeniu środków pochodzących z oszustw internetowych, może dokonać blokady rachunku bankowego. Taka blokada trwa maksymalnie 72 h.

Niezwłocznie po dokonaniu blokady, bank jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie prokuratora, który na tym etapie w drodze postanowienia może zablokować rachunek na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy.

! To dopiero na tym etapie podmiotowi, na którego szkodę dokonano blokady, przysługuje zażalenie. Zaskarżeniu podlega bowiem postanowienie Prokuratora, nie zaś blokada dokonana przez bank. Takie zażalenie wnosi się do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, za pośrednictwem Prokuratora, który wydał zaskarżane postanowienie, w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania.  

Blokada przez Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową (SKOK)

Blokada dokonywana przez SKOK-i jest przeprowadzana w bardzo podobny sposób jak w przypadku blokad rachunków bankowych dokonywanych przez banki, jednak swoją podstawę prawną odnajduje w ustawie o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych. Tak jak w przypadku banków, SKOK ma prawo samodzielnie dokonać blokady rachunku bankowego (maksymalnie na 72 h), jeżeli poweźmie uzasadnione podejrzenie, że zgromadzone na rachunku środki, w całości lub w części pochodzą z przestępstwa skarbowego lub przestępstwa innego niż przestępstwo, o którym mowa w art. 165a lub art. 299 k.k. Tak jak bank, SKOK ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić prokuratora o swoich podejrzeniach i dokonaniu blokady, zaś Prokurator może stosownym postanowieniem zablokować rachunek na 6 miesięcy.

(znak graficzny wykrzyknik) Procedura zażaleniowa w przypadku blokady dokonanej przez SKOK jest taka sama jak w przypadku blokady dokonanej przez bank. ,,Żalić się’’ należy od postanowienia prokuratora, nie zaś od blokady SKOK. Zażalenie wnosi się do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, lecz za pośrednictwem prokuratora, który wydał zaskarżane postanowienie.

Blokada przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF)

Dokonywana przez GIIF blokada rachunku bankowego ma służyć przede wszystkim walce z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Z tej przyczyny podstaw prawnych jej zastosowania należy szukać w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

GIIF jest odbiorcą wszelkiego rodzaju zawiadomień dotyczących podejrzenia popełnienia wymienionych przestępstw, w związku z czym instytucji tej przysługuje prawo do żądania zastosowania blokady rachunku przez tzw. instytucje obowiązane.

Na podjęcie decyzji o blokadzie GIIF ma 24 h od otrzymania zawiadomienia, zaś sama blokada może potrwać maksymalnie 96 h.

(znak graficzny wykrzyknik) Niezwłocznie po dokonaniu blokady GIIF zawiadamia prokuratora, który podejmuje decyzję o zastosowaniu dalszej blokady, tak jak w blokadach dokonywanych przez SKOK czy bank. Procedura odwoławcza jest zatem tożsama jak w obu wymienionych przypadkach – odwołujemy się za pośrednictwem Prokuratora od wydanego przez niego postanowienia o dokonaniu blokady.

Blokada dokonywana przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF)

Jednym z podstawowych zadań Komisji Nadzoru Finansowego jest ochrona rynku finansowego oraz kapitałowego przed nadużyciami i przestępstwami finansowymi. Z tej przyczyny ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym nadaje KNF narzędzia mające przeciwdziałać przestępczości związanej z obrotem instrumentami finansowymi, w tym właśnie w możliwość wystąpienia z żądaniem dokonania blokady rachunku bankowego.

(znak graficzny wykrzyknik) Niezwłocznie po przekazaniu żądania, KNF ma obowiązek zawiadomić prokuratora, który podejmuje decyzję w przedmiocie blokady i to właśnie – tak jak w opisywanych powyżej przypadkach – od postanowienia prokuratora przysługuje zażalenie, które rozpozna sąd właściwy do rozpoznania sprawy.

Blokada prokuratora

Chociaż blokadę technicznie zleca i przeprowadza inny podmiot, to prokurator faktycznie decyduje o tym, czy zastosowaną pierwotnie przez w/w podmiotu blokadę utrzymywać w mocy, czy ją przedłużyć i ewentualnie na jak długo. Taką decyzję podejmuje zaś na skutek zawiadomienia bądź na wniosek podmiotów, o których mowa powyżej.

! Warto jednak pamiętać, że prokuratorowi przysługuje uprawnienie, by samodzielnie, a więc z pominięciem procedury zawiadamiania go, dokonywać blokad rachunków bankowych w okrślonych sytuacjach.

Tak jest np. w sytuacji, gdy prokurator sam ,,z urzędu’’ poweźmie podejrzenie, że popełniono przestępstwo prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu lub że dochodzi wykorzystywania działalności banku w celu ukrycia działań przestępczych lub dla celów mających związek z przestępstwem lub przestępstwem skarbowym.

! Wówczas, nawet bez zawiadomienia ze strony banku, przysługuje mu prawo do dokonania blokady na maksymalnie 6 miesięcy w drodze postanowienia, od którego oczywiście przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Podmiot niezadowolony z takiej blokady winien zatem zaskarżyć bezpośrednio to postanowienie Prokuratora – dalsza procedura jest identyczna jak w opisanych powyżej przypadkach.

Czy można zatem odwołać się od blokady rachunku bankowego?

Nie tylko można, ale i trzeba!

Podmiot, wobec którego zastosowano blokadę winien od samego początku aktywnie działać w kierunku wykazania, że prowadzone przez niego transakcje są zgodne z prawem oraz że podejrzenia popełnienia opisywanych powyżej przestępstw są bezzasadne. Zaniechanie takiej inicjatywy może bowiem sprawić, że pieniądze zostaną zablokowane przez prokuratora nawet na rok, a może nawet i dłużej, jeżeli prokurator wyda postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych lub dokona zabezpieczenia majątkowego. Od początku należy zatem aktywnie działać, by przekonać podmiot stosujący blokadę o bezzasadności takiego działania, zaś w razie braku powodzenia w tym zakresie, należy złożyć zażalenie na postanowienie prokuratora i przed sądem dowodzić swoich racji.

! Ponieważ sprawy związane z blokadą rachunku bankowego nie należą do spraw łatwych, warto skorzystać w tym zakresie z pomocy adwokata lub radcy prawnego.