Blokady rachunków przez KNF

Czym jest Komisja Nadzoru Finansowego i Urząd Komisji Nadzoru finansowego – jaka jest rola tej instytucji?

Komisja Nadzoru Finansowego jest organem nadzoru nad rynkiem finansowym w Polsce. Nadzór rozciąga się przede wszystkim na sektor bankowy, rynek kapitałowy, ubezpieczeniowy, emerytalny, instytucje płatnicze. Organ  funkcjonuje w oparciu o ustawę z 21 lipca 2006 roku o nadzorze nad rynkiem finansowym. KNF, jak w skrócie nazywa się ten organ administracji publicznej, wykonuje swoje zadania przy pomocy Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF).

Jak wskazuje sam KNF celem jego działalności jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego tj. systemu obrotu instrumentami finansowymi – papierami wartościowymi jak np. akcje, obligacje oraz instrumentami niebędącymi papierami wartościowymi.

Rynek finansowy z definicji stanowi źródło kapitału, a w praktyce umożliwia inwestowanie i służy jako miejsce handlu. Jego funkcjonowanie narażone jest na bezprawny i szkodliwy wpływ jego uczestników. KNF jako organ nadzoru ma za zadanie stać na straży jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości. Zaufanie do rynku powinno być efektem zapewnienia ochrony interesów jego uczestnikom. 

Czym jest blokada rachunku z inicjatywy UKNF?

Ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym uprawnia Przewodniczącego KNF do dokonywania blokady rachunków w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że doszło do popełnienia przestępstw znajdujących się w zakresie, w jakim urząd nadzoruje rynek finansowy.

Katalog przestępstw będących w zainteresowaniu KNF określa ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi i są nimi:

• nieuprawnione wykorzystanie informacji poufnej (art. 181 o obrocie instrumentami finansowymi),

• nieuprawnione udzielanie rekomendacji lub nakłanianie do nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, których dotyczy informacja poufna (art. 182 o obrocie instrumentami finansowymi),

• manipulacja instrumentami finansowymi (art. 183 o obrocie instrumentami finansowymi).

Wszystkie określone w ustawie przestępstwa wypaczając działanie rynku finansowego, polegają na stosowaniu nieuczciwych środków w celu wpływania na cenę lub wolumen notowanego instrumentu finansowego. W praktyce przestępstwa sprowadzają się do nieuprawnionego wykorzystania informacji celem osiągnięcia zysku (lub uniknięcia straty) lub wprowadzenia w błąd innych uczestników rynku,którzy w wyniku tego nie osiągną zysku lub odnotują stratę.

Jak wygląda blokada inicjowana przez KNF?

W przypadku podejrzenia przestępstw KNF powinien wystąpić do podmiotu nadzorowanego z żądaniem dokonania blokady rachunku. Charakter działania KNF sprawia, że zablokowany może być nie tylko rachunek pieniężny, który przychodzi na myśl pierwszy, ale także rachunek papierów wartościowych (lub inne, na których zapisane są instrumenty niebędące papierami wartościowymi).

Blokada na wniosek KNF stosowana jest na okres nie dłuższy niż 96 godzin od momentu wskazanego w żądaniu. Przewodniczący Komisji lub jego zastępca składa także zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. O dalszym losie blokady decyduje organ ścigania, który ma prawo do zastosowania „długiej” blokady na czas 6 miesięcy, który może być po jego upływie przedłużony.

Co można zrobić w przypadku blokady KNF i jak można uniknąć blokady?

Niestety, prawidłowe uczestnictwo w rynku nie musi wiązać się z gwarancją uniknięcia blokady rachunku. Nie sposób opisać gotowych scenariuszy na optymalny sposób postępowania na rynku finansowym. Z pewnością wszelka aktywność powinna być poparta przeprowadzeniem stosownej analizy, uzasadniającej zawarcie transakcji. Indywidualne podejmowanie decyzji ograniczy ryzyko narażania się na zarzut działania w zmowie czy zamiaru wpłynięcia transakcją lub samym zleceniem na cenę instrumentu. 

Oczywistym jest także kwestia zachowania ostrożności w przypadku posiadania informacji niejawnych na temat notowanego podmiotu. Ich wykorzystanie lub przekazanie wiąże się z zarzutem tzw. insider tradingu.

Warto wspomnieć, że posiadacz rachunku dowiaduje się najczęściej o blokadzie konta po próbie uzyskania dostępu do swoich aktywów. Pierwszym etapem działania jest zatem ustalenie podstawy blokady – tego czy bank lub dom maklerski dysponuje już postanowieniem prokuratora, a zatem czy jest to blokada „stała”, czy blokada ma charakter czasowy i jest zastosowana z inicjatywy samego KNF.

Pierwszym krokiem powinno być zwrócenie się do podmiotu obsługującego rachunek z pytaniem, co jest podstawą blokady. Oprócz najbardziej intuicyjnego kontaktu telefonicznego powinno się jak najszybciej wystąpić z takim pytaniem na piśmie. Warto skorzystać z pomocy pełnomocnika, który zapewne podejmie jednoczesne próby ustalenia przyczyny blokady w organach ścigania. 

Dalszym działaniem jest dążenie do wykazania bezpodstawności twierdzeń organu. Najczęściej spotyka się działania wykazujące samodzielność działania na rynku, istnienie określonej strategii, czy prawidłowego zabezpieczania posiadanych informacji poufnych. Każdy przypadek blokady należy rozpatrzeć indywidualnie, dlatego nie sposób opisać uniwersalnej instrukcji działania. 

Jakiekolwiek działania powinny rozpocząć się od rozmowy z inwestorem i odtworzenia procesu decyzyjnego, związanego z przesunięciami aktywów w okresie, któremu „przygląda się” organ ścigania lub urząd nadzoru. Warto zacząć od ustalenia  co było przyczyną ruchów na rachunku inwestycyjnym po stronie inwestora, jaką analizą została poprzedzona transakcja lub szereg transakcji oraz jaki mógł być powód wzbudzenia zainteresowania organu nadzoru. Ustalenie tego daje szansę na obronę stanowiska, że zawarte transakcje lub złożone zlecania miały uzasadnienie w warunkach panujących na rynku, z drugiej strony, że nie były efektem działania porozumienia lub wykorzystania informacji poufnych.

W przypadku blokady rachunku warto rozważyć skorzystanie z pomocy prawników, którzy specjalizują się w tego typu sprawach.